Wino to jeden z najstarszych składników kultury materialnej człowieka. Ma więc długą tradycję zarówno produkcja, jak i konsumpcja wina. Zadziwiająca jest mnogość uprawianych odmian winorośli i niebywała wprost różnorodność gatunków produkowanego wina. W poszczególnych krajach i regionach, nawet z owoców tej samej odmiany uzyskuje się wino znacznie różniące się cechami użytkowymi. Decyduje o tym głównie skład chemiczny owoców, spowodowany różnymi warunkami mikroklimatycznymi, glebowymi, przebiegiem pogody w danym roku oraz umiejętnościami producenta.

Użytkowanie winnej latorośli przez człowieka prawie od samego początku było związane z wyrobem wina. Za kolebkę winnej latorośli uważa się, chociaż nie powszechnie, Azję Mniejszą. W dorzeczu rzek Eufrat i Tygrys oraz na ziemiach dzisiejszego Iranu i Afganistanu winorośl uprawiano prawie 5000 lat p.n.e. Około 1500 lat później w ówczesnej Babilonii i Asyrii znano już sposób przerobu winogron na wino. Zasady uprawy winnego krzewu oraz otrzymywania wina były dobrze znane także w starożytnym Egipcie, gdzie uprawiano już kilka odmian różniących się cechami użytkowymi. W rozpowszechnieniu winorośli w Basenie Morza Śródziemnego dużą rolę odegrali Fenicjanie. W winną latorośl obfitowały kraje północnej Afryki, a szczególnie znane z produkcji wina były Syria i Palestyna. Kult wina w okresie starożytnym osiąga jednak swój szczyt w Grecji, gdzie wino było napojem narodowym. Do dzisiaj znanych jest wiele opowieści, legend i utworów literackich poświęconych umiłowanemu przez Greków bogowi wina Dionizosowi. W starożytnym Rzymie wino było początkowo sprowadzane z Grecji. Później jednak Rzymianie opracowali własne metody uprawy oraz wytwarzania wina i rozpowszechniali je w krajach bałkańskich oraz w Hiszpanii i Niemczech. Z tamtych rzymskich czasów wywodzi się, znanego z licznych legend, kult boga Bachusa. Owoce i liście winorośli spotykane są jako motyw zdobniczy na najstarszych malowidłach, rycinach, a także w architekturze. Technika prac w winnicy, zwłaszcza wyrobu wina w tamtych czasach była bardzo prymitywna. Jak można zobaczyć na starogreckich malowidłach, w roli ogrodników występowały często kozy, które wpuszczone do winnicy, obgryzały niepotrzebne już po zbiorze liście i pędy. Powszechnie stosowaną techniką w winiarstwie było wydeptywanie winogron bosymi stopami w drewnianych korytach w celu otrzymania soku.

Do Polski winorośl dotarła wraz z chrześcijaństwem, a za prekursorów winiarstwa uważa się powszechnie benedyktynów i cystersów. W przyklasztornych gospodarstwach uprawiali oni winorośl i wyrabiali wino głównie na potrzeby liturgiczne. Stan ówczesnych dróg był zły i transport zbyt kosztowny, aby wino mszalne sprowadzać z zagranicy. Według niektórych historyków rozpowszechnienie winnic wielkopolskich było zasługą kolonistów niemieckich. Do Małopolski winorośl dotarła z południa Europy, przypuszczalnie z państwa wielkomorawskiego, a decydującą rolę w rozpowszechnieniu uprawy odegrali benedyktyni tynieccy. Jako nowość w Polsce, uprawa winorośli napotykała na liczne trudności, wymagała bowiem stosowania nowych technik, a do pracy w winnicy potrzebni byli odpowiednio wyszkoleni pracownicy. Prawdopodobnie z tych powodów winorośl nie przekroczyła w początkowym okresie obecności w Polsce granic własności kościelnej, klasztornej oraz książęcej. W nieco późniejszym okresie winnice powstawały także przy szpitalach (często były dzierżawione od klasztorów), gdyż wino było uważane za skuteczne lekarstwo w wielu chorobach. Coraz częściej zdarzało się także, że winnice klasztorne były dzierżawione osobom prywatnym, a wino zaczęto traktować jako napój konsumpcyjny o wartości handlowej.

czytaj dalej »