Międzynarodowe Dni Wina w Jaśle zaczęły się wcześniej, niż polskie wino mogło swobodnie wejść na rynek. Zanim jasielski rynek w ostatni weekend wakacji zaczął gromadzić winiarzy z całego kraju, były rozmowy o sadzeniu winorośli, o lokalnym rozwoju, o przepisach, które nie pasowały do małych gospodarstw, i o mieście, które zobaczyło w winie swój wyróżnik.
Spotkanie, od którego zaczęła się współpraca
W 2003 roku Roman Myśliwiec, właściciel winnicy Golesz i jedna z najważniejszych postaci odradzającego się polskiego winiarstwa, spotkał się z ówczesnym burmistrzem Jasła Andrzejem Czerneckim. Jak wspominał później, burmistrz odwiedził go z propozycją współpracy na rzecz rozwoju lokalnego winiarstwa. Do późniejszych działań włączył się także samorząd województwa podkarpackiego, reprezentowany przez dyrektora Departamentu Rolnictwa Dariusza Surmę.
To nie była jeszcze historia o dużym festiwalu. Najpierw chodziło o stworzenie warunków, w których winiarstwo w regionie mogło wyjść poza pojedyncze gospodarstwa. Potrzebne były szkolenia, programy wsparcia, rozmowy z samorządami i publiczne pokazanie, że uprawa winorośli na Podkarpaciu nie jest chwilową ciekawostką.
Roman Myśliwiec ujął źródło tej idei tak:
> „Pomysł zorganizowania imprezy winiarskiej na wzór wydarzeń odbywających się w sąsiednich krajach o bogatych tradycjach winiarskich, pod nazwą Międzynarodowe Dni Wina, narodził się wraz z rozpoczęciem mojej współpracy z jasielskim samorządem.”
Pierwsza edycja i problem, którego nie dało się ominąć
Pierwsze Międzynarodowe Dni Wina odbyły się 5 listopada 2005 roku. W Jaśle pojawili się producenci i miłośnicy wina z Polski, Słowacji, Węgier i Włoch. Organizatorami były władze miasta Jasła oraz działacze Związku Gmin Dorzecza Wisłoki. Program obejmował prezentację i degustację win, konferencję, stoiska winiarskie oraz pokazy sprzętu.
Najmocniejszy akcent tamtej edycji nie dotyczył jednak wyłącznie degustacji. W materiałach archiwalnych zapisano, że podczas wydarzenia zabrakło win z Podkarpacia, ponieważ ówczesne przepisy wymagały od małych producentów działania w składach celnych i pod szczególnym nadzorem podatkowym. Dla rodzinnych winnic oznaczało to formalności, koszty i ryzyko, które skutecznie blokowały legalną sprzedaż.
Właśnie dlatego podczas konferencji właściciele rodzinnych winnic z Podkarpacia podpisali petycję do parlamentarzystów i rządu. Apelowali o zmianę ustawy o podatku akcyzowym i zniesienie barier utrudniających produkcję wina gronowego z własnych upraw. Petycję przekazano posłowi Januszowi Kołodziejowi, który zadeklarował poparcie dla tej inicjatywy.
Ten moment dobrze pokazuje, czym były początki jasielskiego wydarzenia. Z jednej strony była degustacja, stoiska i publiczne zainteresowanie. Z drugiej – konkretna praca nad przepisami, bez której rozwój małych winnic pozostawałby ograniczony.
Od konferencji do miejskiego święta
Druga edycja odbyła się 2-3 września 2006 roku, trzecia 30-31 sierpnia 2008 roku, a czwarta 29-30 sierpnia 2009 roku. Oficjalna chronologia wcześniejszych edycji pokazuje, że wydarzenie szybko zaczęło układać się w rytm końca wakacji.
W 2008 roku, podczas III Międzynarodowych Dni Wina, jasielski rynek był już miejscem prezentacji win, sprzętu winiarskiego, rękodzieła, kuchni regionalnej i programu artystycznego. W materiałach z tamtej edycji pojawia się także msza z poświęceniem wina oraz konkurs na Królową Wina Podkarpacia. Wydarzenie wychodziło poza konferencyjną formułę i coraz mocniej wpisywało się w miasto.
W tym samym roku Sejm uchwalił nowe przepisy winiarskie ważne dla małych producentów. Dla polskich winnic był to przełom praktyczny: legalna produkcja i sprzedaż wina z własnych upraw stały się realniejsze, a rozmowy prowadzone wcześniej w Jaśle i na Podkarpaciu znalazły swój dalszy ciąg w zmianach prawa.
Jasło wybiera winny kierunek
Kolejne lata rozwijały formułę wydarzenia. Międzynarodowe Dni Wina coraz wyraźniej łączyły stoiska winiarskie, jarmark produktów regionalnych, program sceniczny i spotkania z producentami. W 2014 roku, podczas IX edycji, na blisko 40 stoiskach można było spróbować około 300 win polskich i zagranicznych. Wtedy też widoczny był podział na strefę sprzedażową i część degustacyjną, w której winiarze rozmawiali z uczestnikami o uprawie, odmianach i produkcji.
W materiałach z IX edycji burmistrz Andrzej Czernecki mówił o winie jako elemencie wizerunkowym Jasła i wspominał powstanie Jasielskiego Stowarzyszenia Winiarzy „Vinum pro cultura”. To ważny etap: wydarzenie przestawało być tylko coroczną imprezą, a stawało się częścią szerszej strategii miasta i środowiska.
Konkurs, warsztaty i winnice poza rynkiem
Z czasem wokół głównego weekendu zaczęły pojawiać się elementy, które dziś tworzą rozpoznawalną strukturę Dni Wina. Konkurs Polskich Win dał wydarzeniu mocny wymiar branżowy. Warsztaty degustacyjne pozwoliły uczestnikom poznać polskie wina w spokojniejszej, edukacyjnej formule. Dzień Otwartych Winnic przeniósł część programu poza rynek, do miejsc, w których wino powstaje.
W 2018 roku relacja branżowa opisywała już Międzynarodowe Dni Wina jako wydarzenie łączące targi winiarskie i miejski festyn. Wspominała Dzień Otwartych Winnic z profesjonalnymi przewodnikami, wizytę w winnicy miejskiej Jasło, konkursy, wystawy oraz projekt „Koleją Winne Klimaty”, czyli pociąg enoturystyczny z Krakowa. To pokazuje, że jasielska formuła zdążyła wyjść daleko poza sam układ stoisk.
Powrót i ostatnie edycje przed jubileuszem
Po przerwie związanej z 2020 rokiem wydarzenie wróciło w 2021 roku jako XV Międzynarodowe Dni Wina. Kolejne edycje potwierdziły, że jasielski model jest już dojrzały: rynek, Ogrody Winne, Konkurs Polskich Win, Dzień Otwartych Winnic, warsztaty, jarmark, koncerty i połączenia kolejowe tworzyły program, który przyciągał zarówno branżę, jak i publiczność.
W 2022 roku XVI edycja zgromadziła 54 wystawców, w tym 34 polskie winnice. IX Konkurs Polskich Win objął 215 win od 59 producentów. Rok później X Konkurs Polskich Win miał już 358 zgłoszonych win. W 2024 roku do programu mocno weszły panele, Festiwal Karpackiego Sera i rozbudowane wydarzenia enoturystyczne. W 2025 roku XIX edycja trwała trzy dni, miała ponad 70 wystawców i zamknęła drogę do jubileuszu.
Oś rozwoju wydarzenia
Historia Międzynarodowych Dni Wina nie mieści się w kilku symbolicznych datach. Najpierw była współpraca Romana Myśliwca z jasielskim samorządem i samorządem województwa. Potem pierwsza edycja w 2005 roku, podczas której obok degustacji wybrzmiał problem prawa akcyzowego. W 2008 roku przyszła zmiana przepisów i coraz wyraźniejsze osadzenie wydarzenia na rynku. W następnych latach rozwijały się stoiska, konkursy, warsztaty, Dzień Otwartych Winnic, projekty kolejowe i obecność winnic z całej Polski.
Do XX edycji zapowiedzianej na 28-30 sierpnia 2026 roku Jasło dochodzi więc z historią zbudowaną przez ludzi, instytucje i winiarzy, którzy działali, zanim polskie wino stało się modne. Największe znaczenie tej historii nie polega na liczbie edycji. Polega na tym, że w Jaśle udało się połączyć praktykę winiarską, decyzje samorządowe, zmianę prawa i publiczne spotkanie z odbiorcami.
Dlatego jubileuszowy rok warto czytać razem z relacjami z ostatnich edycji: XVI Międzynarodowe Dni Wina 2022, XVII Międzynarodowe Dni Wina 2023, XVIII Międzynarodowe Dni Wina 2024 i XIX Międzynarodowe Dni Wina 2025. One pokazują, czym stała się inicjatywa, która zaczynała od rozmów o lokalnym winiarstwie i petycji podpisanej przez ludzi chcących robić w Polsce wino zgodnie z prawem.